Variabel pensioen

Het grootste deel van de pensioengelden is ondergebracht bij pensioenfondsen. De vakbonden kiezen zeker bij bedrijfstakpensioenfondsen massaal voor een solidaire premieregeling met een variabel pensioen vanaf pensioendatum. Een variabel pensioen is volgens de vakbonden de enige weg om het inflatierisico te beperken en koopkrachtvermindering tegen te gaan. Voor hun de methode om een welvaartsvast pensioen te bereiken. Wat houdt een variabele uitkering in en willen gepensioneerden wel een variabel pensioen? Dit artikel maakt u meer bekend met een variabel pensioen, waarom deze variant er kwam en de voor- en nadelen.

Een variabele pensioenuitkering is overigens wat anders dan een variabele pensioendatum. Meer over het zelf bepalen van uw pensioendatum in de whitepaper ‘Eerder met pensioen‘.

Het artikel bevat de volgende hoofdstukken:

• Gepensioneerden willen vooralsnog een vaste uitkering;
• Waarom een variabele uitkering?;
• Een koopkrachtig pensioen, dat is het idee;
• Doorbeleggen en een variabel pensioen, hoe werkt dat?;
• Variabel pensioen, soms in diverse smaken verkrijgbaar; en
• In het verleden behaalde rendementen

Gepensioneerden willen vooralsnog een vaste uitkering

Onlangs bleek dat 90% van de deelnemers van het Rabobank Pensioenfonds een vaste (gelijkblijvende ook wel nominale) uitkering wensen. Een bevestiging van een eerder door pensioendenktank Netspar uitgevoerd onderzoek. Toch krijgen de meeste gepensioneerden geen keuze, zij krijgen alleen een variabel pensioen aangeboden. Verliesaversie speelt een belangrijke rol waarom gepensioneerden een vaste uitkering willen. Bij verliesaversie worden dalingen veel zwaarder gevoeld dan verhogingen.

Over welk verlies hebben we het dan, realiseren deze gepensioneerden zich niet dat een vastgestelde uitkering bijna altijd koopkrachtverlies met zich meebrengt? Koopkrachtverlies lijdt een gepensioneerde zodra het pensioen door inflatie minder waard wordt.

Koopkrachtverlies voelt minder slecht dan de kans op koersdalingen?

Waarom een variabele uitkering?

Vastgestelde pensioenuitkering

Totdat in juli 2023 de Pensioenwet werd aangepast waren er drie pensioenkarakters:

1. uitkeringsovereenkomst;
2. kapitaalovereenkomst; en
3. premieovereenkomst.

Bij een uitkeringsovereenkomst (vaak een middelloonregeling) is er alleen een vastgestelde pensioenuitkering mogelijk. Bij kapitaal- en premieovereenkomsten koopt de pensioengerechtigde op pensioendatum een pensioen. De hoogte van het pensioen is voornamelijk afhankelijk van de hoogte van het beschikbare kapitaal en rentestand op pensioendatum. Meer over deze pensioenkarakters is te lezen in het kennisbankartikel ‘Pensioenregeling inhoudelijk‘.

Sinds september 2016 kan er bij deze pensioenkarakters (kapitaal- en premieovereenkomst) worden gekozen voor een variabele- of vastgestelde pensioenuitkering. Deze uitbreiding vloeide voort uit de wens om de rentestand op pensioendatum minder bepalend te laten zijn én dat langer doorbeleggen een positief effect op de pensioenhoogte kan hebben. Voordat variabel pensioen werd geïntroduceerd had de markt al geëxperimenteerd met de pensioenknip.

Pensioenknip

De lage rentestand en lage beurskoersen waren in 2009 de aanleiding om een tijdelijke regeling pensioenknip te introduceren. De eerste pensioenknipregeling werd ingesteld om het ter beschikking komende pensioenkapitaal op pensioendatum te splitsen in een maximaal vijf jaar durende tijdelijke uitkering en het restant werd aangewend voor een aansluitende levenslange uitkering. Het idee achter de pensioenknip was dat het kapitaal bestemd voor de levenslange uitkering kon aangroeien en hopelijk bij een hogere rentestand tot uitkering zou komen. Later volgde er nog een pensioenknipmogelijkheid voor een korte periode. Uiteindelijk was de pensioenknip geen succes, de rente kabbelde maar door, waarna zij werd opgevolgd door een variabele pensioenuitkering. Meer over de pensioenknip is te lezen in het artikel ‘Het in rekening brengen van informatie-/advieskosten‘.

Variabele uitkering

Met de komst van de Wet verbeterde premieregeling is het sinds september 2016 mogelijk een variabele pensioenuitkering aan te bieden. Dat heeft voordelen, namelijk:

• minder afhankelijk van de rentestand op pensioendatum;
• minder buffers voor relatief dure garanties; en
• langer doorbeleggen voor een hoger pensioen en om bijvoorbeeld de inflatie te kunnen bestrijden.

Bij een variabele uitkering is de rentestand niet meer van belang. De pensioengerechtigde is daardoor minder afhankelijk van het moment dat hij met pensioen gaat. Tevens hoeft de pensioenuitvoerder bij een variabele uitkering geen buffers aan te houden om daarmee pensioengaranties te bieden. Doorbeleggen wordt de norm wat meer rendement kan opleveren.

De verwachting is dan ook dat het pensioenvermogen op pensioendatum hoger zal zijn en vanaf pensioendatum verder stijgt

Dalingen kunnen worden opgevangen door gebruik te maken van een solidariteitsreserve of risicodelingsreserve. Meer over deze reserves is te lezen in het artikel ‘Het nieuwe pensioencontract‘.

De variabele uitkering varieert door invloeden van binnen en van buiten

Bij een variabele uitkering varieert de pensioenhoogte door de verwerking van financiële mee- of tegenvallers als gevolg van het beleggingsrisico, de ontwikkeling van het sterfteresultaat of de ontwikkeling van de levensverwachting. De hoogte van een variabele uitkering kan in een flexibele premieovereenkomst of een premie-uitkeringsovereenkomst ook variëren door een, uiterlijk op de ingangsdatum van het pensioen vastgestelde, periodieke vaste daling of vaste stijging van de uitkering.

Anders dan bij een vastgestelde uitkering. Bij een vastgestelde uitkering wordt er al ruim voor het bereiken van de pensioenleeftijd defensiever (veiliger) belegd. Dat scheelt rendement. Of anders gezegd, het inkopen van garanties is duur en achteraf is pas bekend of het de prijs waard was.

Een koopkrachtig pensioen, dat is het idee

De mogelijkheid van een variabele uitkering is dus geïntroduceerd om minder afhankelijk te zijn van de rentestand op pensioendatum, er hoeven minder buffers te worden aangehouden en er kan langer worden belegd om de inflatie te bestrijden en daarmee de koopkracht van het pensioen zoveel mogelijk te behouden. Een vastgestelde (nominale) uitkering is dan wel stabiel echter door inflatie neemt de koopkracht af. Schematisch als volgt in kaart te brengen bij € 1.000 pensioen per maand en een gemiddelde inflatie van 2%.

Het pensioen is stabiel echter door inflatie neemt de koopkracht af. Dus is het belangrijk dat het pensioen qua stijging zoveel mogelijk de inflatie bijhoudt. Dat is het doel.

Doorbeleggen en een variabel pensioen, hoe werkt dat?

Premieovereenkomst

Er zijn vanaf de implementatie van het nieuwe pensioenstelsel alleen nog premieovereenkomsten mogelijk. Bij een premieovereenkomst vormen de premie-inleg en beleggingsrendementen een pensioenkapitaal waarmee op pensioendatum een pensioen wordt gekocht. Het pensioen kan worden aangepast aan de persoonlijke wensen. Meer daarover is te lezen in het artikel ‘Keuzes rond pensioendatum‘.

Hoeveel maatwerk vanaf pensioendatum mogelijk is, is ook afhankelijk van het type pensioenregeling; een flexibele premieregeling, een solidaire premieregeling of een premie-uitkeringsovereenkomst.

Verzekeraars bieden veelal een flexibele premieovereenkomst aan

De meeste verzekeraars bieden als pensioenuitvoerder een flexibele premieregeling aan. Deze premieovereenkomst maakt het mogelijk om op pensioendatum te kiezen tussen een vaste of variabele uitkering en tevens kan het pensioenkapitaal worden overgedragen (waardeoverdracht pensioen) naar een andere pensioenuitvoerder als de gepensioneerde daar een hoger pensioen krijgt (bij een vaste uitkering) of verwacht bij een variabel pensioen.

Pensioenfondsen bieden hoofdzakelijk solidaire premieregelingen aan

Pensioenfondsen bieden bijna allemaal een solidaire premieregeling aan. Hier geen keuze voor een vastgestelde uitkering. Bij een solidaire premieregeling is de variabele uitkering de enige optie die wordt aangeboden. Rondshoppen met pensioenvermogen en het vermogen vervolgens overdragen naar een andere pensioenuitvoerder is niet mogelijk.   

Variabel pensioen, soms in diverse smaken verkrijgbaar

Variabele uitkeringen zijn in meerdere smaken verkrijgbaar als er sprake is van een flexibele pensioenregeling of een premie-uitkeringsovereenkomst.

Variabel pensioen met een vaste daling

Er kan bij aanvang van het pensioen een vaste daling van de uitkering worden afgesproken. Het pensioen is hierdoor bij aanvang hoger. De verwachting is dat de vooraf afgesproken daling door positieve rendementen wordt gecompenseerd, waardoor het pensioen naar verwachting in euro’s gelijk blijft. Schematisch ziet het er als volgt uit:

Als het pensioen door de rendementen gelijk blijft neemt zij nog steeds in koopkracht af, tenzij de rendementen in dit voorbeeld ervoor zorgen dat het pensioen boven de € 1.000 uitstijgt.

Bij aanvang een lager variabel pensioen

Het pensioen begint lager echter de kans op een dalende uitkering is bij deze variant kleiner en de kans op een stijging van het pensioen groter. Misschien blijft daardoor de koopkracht wel behouden.

In het verleden behaalde rendementen

Er zijn op het moment nog weinig actieve aanbieders van variabele pensioenen. Slechts een handvol verzekeraars bieden sinds een paar jaar een variabele uitkering aan. Zij gingen voortvarend van start maar zagen alle mooie rendementen in 2022 verloren gaan. In dat jaar begon de oorlog in Oekraïne. De verliezen die in Oekraïne worden geleden staan in geen verhouding met de dalingen van de beleggingen. Als ik echter alleen naar het beleggingsverlies kijk zie ik dat 2022 een behoorlijke invloed op het gemiddelde beleggingsresultaat tot nu toe heeft. Mocht er in de toekomst weer zo’n beursval plaatsvinden dan kan de solidariteitsreserve bij een solidaire premieregeling de daling (deels) opvangen. De toekomst zal uitwijzen of de variabele uitkering brengt waarvoor zij is bedoeld: een koopkrachtig pensioen.

Wilt u meer weten over de verschillen tussen een variabele uitkering en vastgestelde uitkering of heeft u andere vragen? Ik ben u graag als onafhankelijk pensioenadviseur van dienst. Contact.

Bijgewerkt op 1 juli 2024.